Το άγχος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Μια απαιτητική ημέρα στη δουλειά, μια σημαντική απόφαση ή μια δύσκολη προσωπική κατάσταση αρκούν για να προκαλέσουν ανησυχία και ένταση.
Ωστόσο, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο περιστασιακό άγχος και στις αγχώδεις διαταραχές, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου.
Παρότι η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει γίνει πιο ανοιχτή τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετές λανθασμένες αντιλήψεις για το άγχος. Μάλιστα, ορισμένες συμβουλές που ακούγονται καθημερινά μπορεί να μην είναι τόσο βοηθητικές όσο πιστεύουμε.
1. «Σταμάτα να ανησυχείς και απλώς χαλάρωσε»
Είναι ίσως μία από τις πιο συνηθισμένες φράσεις που ακούει κάποιος όταν βρίσκεται υπό πίεση. Στην πραγματικότητα, όμως, η διαχείριση του άγχους δεν είναι πάντα τόσο απλή.
Ένας άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει να αισθάνεται έντονη ανησυχία ακόμη και όταν το γεγονός που την προκάλεσε έχει περάσει.
Για παράδειγμα, μετά από μια επαγγελματική συνάντηση μπορεί να αναλύει ξανά και ξανά όσα είπε, να σκέφτεται πιθανά λάθη ή να φοβάται την αξιολόγηση των άλλων.
Όταν αυτή η κατάσταση γίνεται επίμονη και επηρεάζει την καθημερινότητα, η συμβουλή «χαλάρωσε» δεν αρκεί. Χρειάζεται ουσιαστική κατανόηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υποστήριξη από ειδικό.
2. «Το άγχος υπάρχει μόνο στο μυαλό μας»
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα διαδεδομένη παρανόηση, καθώς το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί με έντονα σωματικά συμπτώματα.
Όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια κατάσταση ως απειλητική, ενεργοποιείται ο φυσικός μηχανισμός άμυνας του οργανισμού.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει αύξηση των καρδιακών παλμών, γρήγορη αναπνοή, εφίδρωση, μυϊκή ένταση και στομαχικές ενοχλήσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται ακόμη και ζάλη ή αίσθημα δυσφορίας στο στήθος.
Επομένως, το γεγονός ότι το άγχος συνδέεται με την ψυχολογική μας κατάσταση δεν σημαίνει ότι τα σωματικά συμπτώματα είναι φανταστικά. Αντίθετα, αποτελούν πραγματικές αντιδράσεις του οργανισμού. Βέβαια, νέα ή έντονα συμπτώματα, ιδιαίτερα ο πόνος στο στήθος, χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος.
3. «Είναι απλώς ντροπαλός»
Η ντροπαλότητα είναι ένα φυσιολογικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας και δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα.
Ωστόσο, η κοινωνική αγχώδης διαταραχή είναι κάτι διαφορετικό.
Ένας άνθρωπος που την αντιμετωπίζει μπορεί να αισθάνεται έντονο φόβο μήπως κριθεί αρνητικά, εκτεθεί ή βρεθεί σε δύσκολη θέση μπροστά σε άλλους.
Αυτός ο φόβος μπορεί να τον οδηγήσει στην αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων, επαγγελματικών συναντήσεων ή ακόμη και απλών καθημερινών δραστηριοτήτων.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία συγκαταλέγεται στις προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους.
4. «Αν κάτι σου προκαλεί άγχος, καλύτερα να το αποφεύγεις»
Η αποφυγή μιας δυσάρεστης κατάστασης μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση. Ωστόσο, όταν γίνεται μόνιμη στρατηγική αντιμετώπισης, ενδέχεται να ενισχύσει τον φόβο.
Για παράδειγμα, κάποιος που φοβάται να μιλήσει μπροστά σε κοινό μπορεί να αισθανθεί καλύτερα όταν ακυρώσει μια παρουσίαση. Την επόμενη φορά, όμως, η ίδια κατάσταση ενδέχεται να του προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία.
Αυτό συμβαίνει επειδή η αποφυγή δεν του επιτρέπει να διαπιστώσει ότι μπορεί να διαχειριστεί την εμπειρία.
Μια θεραπευτική προσέγγιση είναι η σταδιακή έκθεση στις καταστάσεις που προκαλούν φόβο, με κατάλληλη καθοδήγηση και σε ασφαλείς συνθήκες.
5. «Το άγχος ξεπερνιέται μόνο με τη δύναμη της θέλησης»
Πολλοί θεωρούν ότι η αντιμετώπιση του άγχους εξαρτάται αποκλειστικά από την αποφασιστικότητα του ανθρώπου.
Στην πραγματικότητα, οι αγχώδεις διαταραχές δεν αποτελούν ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα και δεν εξαφανίζονται απαραίτητα επειδή κάποιος αποφασίζει να μην ανησυχεί.
Η προσπάθεια να καταπιέζουμε συνεχώς τα συναισθήματά μας μπορεί να αυξήσει την ψυχική πίεση και να δυσκολέψει τη διαχείρισή τους.
Αντίθετα, η αναγνώριση των συναισθημάτων και η αναζήτηση κατάλληλων τρόπων αντιμετώπισης μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά βήματα.
Η τακτική σωματική άσκηση, οι τεχνικές χαλάρωσης, οι ασκήσεις αναπνοής και η ψυχοθεραπεία είναι ορισμένες επιλογές που μπορούν να βοηθήσουν, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Πότε το άγχος χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το περιστασιακό άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Μπορεί μάλιστα να μας βοηθήσει να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι και να ανταποκριθούμε σε απαιτητικές καταστάσεις.
Όταν όμως η ανησυχία γίνεται υπερβολική, διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ή αρχίζει να επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία και τις προσωπικές σχέσεις, είναι σημαντικό να μην την αγνοούμε.
Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε μορφή άγχους από τη ζωή μας, αλλά να μάθουμε να το αναγνωρίζουμε και να το διαχειριζόμαστε αποτελεσματικά.
Και το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το άγχος μέσα από μύθους και προκαταλήψεις.
