Σημαντικές αδυναμίες στο ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα αναδεικνύει νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), επισημαίνοντας ότι παρά τις υψηλές ασφαλιστικές εισφορές, πολλοί εργαζόμενοι και επαγγελματίες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κινδύνους για το εισόδημά τους μετά τη συνταξιοδότηση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους ελεύθερους επαγγελματίες και τους αυτοαπασχολούμενους, καθώς οι χαμηλές ασφαλιστικές εισφορές που επιλέγουν σήμερα μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικά μειωμένες συντάξεις στο μέλλον.
Η έκθεση «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?» εξετάζει την επάρκεια των συνταξιοδοτικών συστημάτων και αναδεικνύει τις μεγάλες διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ της Ελλάδας και άλλων ανεπτυγμένων οικονομιών.
Υψηλές εισφορές για τους Έλληνες εργαζομένους
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης αφορά το ύψος των υποχρεωτικών συνταξιοδοτικών εισφορών.
Στην Ελλάδα, οι συνολικές εισφορές για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές ξεπερνούσαν το 25% το 2024, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ διαμορφωνόταν στο 18,8%.
Η διαφορά αυτή δείχνει ότι η χρηματοδότηση του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος συνοδεύεται από σημαντική επιβάρυνση της εργασίας.
Παρά το υψηλό επίπεδο υποχρεωτικών εισφορών, όμως, η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική υστέρηση στον τομέα της συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης.
Γιατί οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η κατάσταση των αυτοαπασχολουμένων και των ελεύθερων επαγγελματιών.
Πολλοί επιλέγουν τις χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες, προκειμένου να περιορίσουν το μηνιαίο κόστος των εισφορών τους.
Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει οικονομική διευκόλυνση κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής δραστηριότητας, έχει όμως συνέπειες για τη μελλοντική σύνταξη.
Όσο χαμηλότερες είναι οι εισφορές που καταβάλλονται, τόσο μικρότερο μπορεί να είναι το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης που θα λάβει ο ασφαλισμένος.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για όσους δεν διαθέτουν άλλες αποταμιεύσεις, ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα ή πρόσθετες πηγές εισοδήματος.
Λιγότερο από το 10% συμμετέχει σε συμπληρωματικά προγράμματα
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του ελληνικού συστήματος είναι η περιορισμένη συμμετοχή σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά σχήματα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, λιγότερο από το 10% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας στην Ελλάδα συμμετέχει σε τέτοια προγράμματα, όπως τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Η εικόνα είναι πολύ διαφορετική σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στη Γερμανία, το Βέλγιο και την Ιρλανδία, για παράδειγμα, τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής προσεγγίζουν το 50% έως 60%.
Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος των Ελλήνων ασφαλισμένων στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη δημόσια σύνταξη, χωρίς να έχει δημιουργήσει πρόσθετη οικονομική προστασία για τα χρόνια μετά την εργασία.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τους μισθωτούς
Η έκθεση παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα για τους μισθωτούς με μέσες αποδοχές και πλήρη ασφαλιστική διαδρομή.
Σύμφωνα με τη θεωρητική προσομοίωση του ΟΟΣΑ, για έναν τέτοιο εργαζόμενο το συνταξιοδοτικό κενό εμφανίζεται μηδενικό, με στόχο αναπλήρωσης του εισοδήματος στο 70%.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα υποθετικό μοντέλο που βασίζεται σε συγκεκριμένες παραδοχές.
Στην πράξη, οι διακοπές στην επαγγελματική δραστηριότητα, τα χρόνια ανεργίας, οι χαμηλές αποδοχές και τα κενά ασφάλισης μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το τελικό ποσό της σύνταξης.
Επομένως, τα θετικά αποτελέσματα της συγκεκριμένης προσομοίωσης δεν σημαίνουν ότι όλοι οι εργαζόμενοι θα λάβουν σύνταξη αντίστοιχη με το 70% του προηγούμενου εισοδήματός τους.
Αυξάνονται τα αποθεματικά, αλλά η Ελλάδα παραμένει πίσω
Στην έκθεση καταγράφεται και μια θετική εξέλιξη σχετικά με τα κεφάλαια των ελληνικών συνταξιοδοτικών ταμείων.
Το 2025, τα περιουσιακά στοιχεία των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών σχημάτων αυξήθηκαν κατά 20%, φτάνοντας τα 3,2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η ενίσχυση αυτή συνδέεται κυρίως με την ανάπτυξη του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) και των επαγγελματικών ταμείων.
Παρά την αύξηση, η απόσταση από τις υπόλοιπες χώρες παραμένει τεράστια.
Τα συγκεκριμένα αποθεματικά αντιστοιχούν μόλις στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ, ενώ ο μέσος όρος στον ΟΟΣΑ φτάνει το 105,6%.
Η διαφορά αποτυπώνει τον περιορισμένο ρόλο που εξακολουθεί να έχει η κεφαλαιοποιητική συνταξιοδοτική αποταμίευση στην Ελλάδα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις μελλοντικές συντάξεις
Τα ευρήματα του ΟΟΣΑ φέρνουν στο προσκήνιο ένα βασικό ζήτημα: κατά πόσο οι σημερινοί εργαζόμενοι θα μπορούν να διατηρήσουν ένα ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης μετά τη συνταξιοδότησή τους.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας αποτελεί μια σημαντική απόφαση, καθώς επηρεάζει τόσο το σημερινό διαθέσιμο εισόδημα όσο και τη μελλοντική συνταξιοδοτική παροχή.
Αντίστοιχα, για τους μισθωτούς, η διάρκεια του ασφαλιστικού βίου και το ύψος των αποδοχών παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι οι υψηλές υποχρεωτικές εισφορές δεν αρκούν από μόνες τους για να εξασφαλίσουν επαρκές εισόδημα στη συνταξιοδότηση. Η περιορισμένη συμπληρωματική αποταμίευση και οι χαμηλές εισφορές πολλών αυτοαπασχολουμένων δημιουργούν προκλήσεις που ενδέχεται να γίνουν εντονότερες τα επόμενα χρόνια.
