Η Ιστορία του Δημοτικού σχολείου Κρηνίτσας Τρικάλων

Γράφει η Μαριάννα Αποστόλου, Πρόεδρος του Επιμορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου (Ε.ΠΟ.Σ)

Η Πατρίδα μας

Ξένε ποὺ μόνος κι ἔρημος σὲ ξένους τόπους τρέχεις,

πές μου, ποιὸς εἶναι ὁ τόπος σου καὶ ποιὰ πατρίδα ἔχεις;»

«Τὴ μακρινὴ πατρίδα μου πάντα ποθῶ στὰ ξένα.

Ἐκεῖ τὰ χρόνια τῆς ζωῆς περνοῦν εὐλογημένα.

Ἐκεῖ κι ὁ θάνατος γλυκός, κι ἀφοῦ κανεὶς πεθάνει,

ἔχει στὸ μνῆμα του Σταυρό, καντήλι καὶ λιβάνι.

Στ᾿ ἀγαπημένο μου χωριὸ χαρὲς πάντα καὶ γέλια,

στ᾿ ἁλώνια τραγουδιῶν φωνὲς ξεφάντωμα στ᾿ ἀμπέλια.

Κι ὅταν χορεύει ἡ λεβεντιὰ στῆς Πασχαλιᾶς τὴ μέρα,

βροντοκοπᾶ τὸ τύμπανο καὶ κελαηδεῖ ἡ φλογέρα.

Στὴ μακρινὴ Πατρίδα μου ἔχει εὐωδιὰ καὶ χάρη

τὸ ταπεινότερο δεντρί, τὸ πιὸ φτωχὸ χορτάρι.

Στοὺς κλώνους τῆς ἀμυγδαλιᾶς, σμίγουν ἀνθοὶ καὶ χιόνια

καὶ φέρνουνε τὴν ἄνοιξη γοργὰ τὰ χελιδόνια.

Στῶν μαγεμένων της βουνῶν τὰ μαρμαρένια πλάγια,

γλυκολαλοῦν οἱ πέρδικες καὶ κλαίει ἡ κουκουβάγια.

Τὴ μακρινὴ Πατρίδα μου, πρὶν ἡ σκλαβιὰ πλακώσει,

τὴ δόξαζ᾿ ἡ παλληκαριά, τὴ φώτιζεν ἡ γνώση.

Καὶ τώρ᾿ ἀπὸ τὴ μαύρη γῆ, τὴ γῆ τὴ ματωμένη,

πρόβαλε πάλ᾿ ἡ ἐλευθεριὰ  σὰν πρῶτα ἀντρειωμένη».

«Φτάνει τὴ χώρα ποὺ μοῦ λές, τὴ γνώρισα, τὴν εἶδα,

τὴ μακρινὴ Πατρίδα σου ἔχω κι ἐγὼ Πατρίδα».

Γεώργιος Δροσίνης

Η εκπαιδευτική πορεία, οι δάσκαλοι και η συλλογική μνήμη ενός θεσσαλικού χωριού, της Κρηνίτσας Τρικάλων

1. Εισαγωγή

Η ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας Τρικάλων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής, κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας του χωριού. Η ίδρυση και η λειτουργία του συνδέονται με τις συνθήκες της ελληνικής υπαίθρου κατά τον 20ό αιώνα, τις δυσκολίες πρόσβασης στην εκπαίδευση, τις ανάγκες της αγροτικής οικονομίας και τις αλλαγές στις κοινωνικές αντιλήψεις για τη μόρφωση των παιδιών.

Το σχολείο υπήρξε για πολλές γενιές κάτι περισσότερο από ένας χώρος διδασκαλίας. Αποτέλεσε σημείο συνάντησης, κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης κοινών εμπειριών. Οι δάσκαλοι, οι μαθητές, η σχολική αίθουσα, η αυλή, τα βιβλία και οι καθημερινές δραστηριότητες συνθέτουν ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης της Κρηνίτσας.

Η παρούσα ιστορική ανασύνθεση βασίζεται κυρίως στο αρχειακό υλικό των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Τμήμα Τρικάλων, και ειδικότερα στον πίνακα με τη διαδοχή των εκπαιδευτικών που παραχωρήθηκε από τον προϊστάμενο των ΓΑΚ Τρικάλων, κ. Χρήστο Καπράλο. Συμπληρώνεται από δημοσιευμένες πληροφορίες, προφορικές μαρτυρίες, οικογενειακές αναμνήσεις και στοιχεία που αφορούν τη μεταγενέστερη πολιτιστική αξιοποίηση του σχολικού κτιρίου.

Η αξιοποίηση των αρχειακών δεδομένων επιτρέπει να αποτυπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η διαδοχή των εκπαιδευτικών και να συνδεθεί η θεσμική ιστορία του σχολείου με την καθημερινή ζωή των κατοίκων.

2. Η ίδρυση του σχολείου και τα πρώτα χρόνια λειτουργίας

Το Δημοτικό Σχολείο Κρηνίτσας ιδρύθηκε το 1915. Σύμφωνα με τον πίνακα των Γενικών Αρχείων του Κράτους, πρώτη εκπαιδευτικός που καταγράφεται είναι η Αθηνά Κλεώση, η οποία υπηρέτησε κατά το σχολικό έτος 1915–1916.

Η ίδρυση του σχολείου εντάσσεται στην προσπάθεια επέκτασης της στοιχειώδους εκπαίδευσης στις αγροτικές κοινότητες. Ωστόσο, η λειτουργία μιας σχολικής μονάδας σε ένα μικρό χωριό δεν ήταν πάντοτε συνεχής. Οι οικονομικές δυσκολίες, οι κοινωνικές συνθήκες και οι περιορισμένες εκπαιδευτικές υποδομές επηρέαζαν τη δυνατότητα σταθερής φοίτησης των παιδιών.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί με βάση το αρχειακό υλικό, από το 1915 έως το 1932 το σχολείο λειτούργησε μόνο για τέσσερα σχολικά έτη. Η διαπίστωση αυτή αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε η εκπαιδευτική λειτουργία κατά την πρώτη περίοδο της ιστορίας του. Ο διαθέσιμος πίνακας καταγράφει, μεταξύ άλλων, εκπαιδευτικούς κατά τα σχολικά έτη 1915–1916, 1921–1922, 1922–1923 και 1926–1927. Για την πλήρη αποσαφήνιση όλων των περιόδων λειτουργίας και διακοπής απαιτείται συσχέτιση του πίνακα με τα αντίστοιχα υπηρεσιακά έγγραφα.

Στα πρώτα χρόνια της σχολικής ιστορίας καταγράφονται επίσης ο Χρ. Ντάσκας κατά το σχολικό έτος 1921–1922, ο Αριστείδης κατά το 1922–1923 και η Β. Βαρθολομαίου κατά το 1926–1927. Η Β. Βαρθολομαίου εμφανίζεται εκ νέου στα σχολικά έτη 1932–1933 και 1933–1934.

Η παρουσία των συγκεκριμένων εκπαιδευτικών τεκμηριώνει τη διαδοχή προσώπων που ανέλαβαν το έργο της διδασκαλίας στην Κρηνίτσα, σε μια περίοδο κατά την οποία η σταθερή λειτουργία του σχολείου αποτελούσε σημαντική προϋπόθεση για τη μόρφωση των παιδιών.

3. Η μακρόχρονη παρουσία της Πηγής Τασούλη

Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του σχολείου κατέχει η δασκάλα Πηγή Τασούλη. Σύμφωνα με τον αρχειακό πίνακα, καταγράφεται από το σχολικό έτος 1934–1935 έως και το 1954–1955. Πρόκειται για μια μακρά περίοδο παρουσίας, περίπου είκοσι ενός σχολικών ετών, η οποία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της ιστορίας του σχολείου.

Η μακρόχρονη υπηρεσία της συνδέεται με τη σταθερότερη εκπαιδευτική λειτουργία της σχολικής μονάδας μετά τις δυσκολίες των πρώτων δεκαετιών. Η παρουσία μιας εκπαιδευτικού για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα μπορούσε να προσφέρει συνέχεια στη σχολική ζωή και να δημιουργήσει σταθερούς δεσμούς με τις οικογένειες της κοινότητας.Η περίοδος αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για τα παιδιά της Κρηνίτσας, καθώς η πρόσβαση στην εκπαίδευση δεν ήταν πάντα εύκολη. Η αγροτική εργασία, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι επηρέαζαν την καθημερινότητα των μαθητών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη δυνατότητα συνέχισης της φοίτησής τους.

Η παρουσία της Πηγής Τασούλη αποτελεί, επομένως, σημαντικό σταθμό στην ιστορία του σχολείου και αξίζει να αναδειχθεί με βάση την αρχειακή τεκμηρίωση.

4. Η διαδοχή των εκπαιδευτικών σύμφωνα με τα αρχεία των ΓΑΚ Τρικάλων

Ο πίνακας που διασώζεται μέσω των Γενικών Αρχείων του Κράτους καταγράφει τη διαδοχή των εκπαιδευτικών που υπηρέτησαν στο Δημοτικό Σχολείο Κρηνίτσας από το 1915 έως το σχολικό έτος 2010–2011. Παράλληλα, αναφέρει τους διευθυντές και, σε αρκετές περιπτώσεις, τους εκπαιδευτικούς που υπηρετούσαν μαζί τους.

Η παρακάτω καταγραφή ακολουθεί τα σχολικά έτη που αναγράφονται στην αρχειακή φωτογραφία. Για την αποφυγή σύγχυσης, διακρίνονται τα πρόσωπα που σημειώνονται ρητά ως διευθυντές από τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς.

4.1. Από το 1915 έως το 1955

• 1915–1916: Αθηνά Κλεώση.
• 1921–1922: Χρ. Ντάσκας.
• 1922–1923: Αριστείδης.
• 1926–1927: Β. Βαρθολομαίου με την ιδιότητα της δασκάλας.
• 1932–1933: Β. Βαρθολομαίου.
• 1933–1934: Β. Βαρθολομαίου.
• 1934–1935 έως 1954–1955: Πηγή Τασούλη.

Η περίοδος αυτή περιλαμβάνει τα πρώτα χρόνια λειτουργίας, τις δυσκολίες της εκπαιδευτικής συνέχειας και την πολυετή παρουσία της Πηγής Τασούλη.

4.2. Από το 1955 έως το 1971

• 1955–1956 έως 1959–1960: Ιωάννης Δ. Πατέρας, διευθυντής.
• 1960–1961 έως 1962–1963: Ηλίας Τύμπας, διευθυντής.
• 1963–1964: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής.
• 1964–1965: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής.
• 1965–1966: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής, Ουρανία Κατσαούνη.
• 1966–1967: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής, Ουρανία Κατσαούνη.
• 1967–1968: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής, Ουρανία Κατσαούνη.
• 1968–1969: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής, και Ελένη Ζαφειριάδου.
• 1969–1970: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής, και Θεόδωρος Νέος.
• 1970–1971: Ηλίας Παπαϊωάννου, διευθυντής.

Στη συνέχεια, κατά το σχολικό έτος 1971–1972, αναφέρονται ο Σωτήριος Ψύρρας, διευθυντής, και η Λουκία Καρδάρα.

4.3. Από το 1972 έως το 1985

• 1972–1973 έως 1974–1975: Σωτήριος Ψύρρας, διευθυντής.
• 1975–1976: Βάιος Φαρμάκης, διευθυντής, Αμαλία Καπαρτζιάνη.
• 1976–1977: Βάιος Φαρμάκης, διευθυντής.
• 1977–1978: Στέφανος Ζαχαράκης, διευθυντής, Μαρία Πετειναράκη.
• 1978–1979: Στέφανος Ζαχαράκης, διευθυντής, Μαρία Πετειναράκη και Δήμητρα Σακομήτρου.
• 1979–1980: Στέφανος Ζαχαράκης, διευθυντής, Μαρία Μπουρνάζου.
• 1980–1981: Στέφανος Ζαχαράκης, διευθυντής, Μαρία Μπουρνάζου.
• 1981–1982: Φώτης Μπακαλόπουλος, διευθυντής, Μαρία Μπουρνάζου.
• 1982–1983: Μαρία Μπουρνάζου, διευθύντρια.
• 1983–1984: Φώτης Μπακαλόπουλος, διευθυντής.
• 1984–1985: Φώτης Μπακαλόπουλος διευθυντής.

4.4. Από το 1985 έως το 1999

• 1985–1986: Νικόλαος Δήμος, διευθυντής, Ψάλλα.
• 1986–1987: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1987–1988: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1988–1989: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1989–1990: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1990–1991 έως 1993–1994: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής.
• 1994–1995: Ευτυχία Μπαρούτα, διευθύντρια, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1995–1996:Ευτυχία Μπαρούτα, διευθύντρια, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1996–1997: Ευάγγελος Θωμάς, διευθυντής, Απόστολος Ριστάνης.
• 1997–1998: Απόστολος Ριστάνης, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.
• 1998–1999: Απόστολος Ριστάνης, διευθυντής, Ευάγγελος Θωμάς.

4.5. Από το 1999 έως το 2011

• 1999–2000: Απόστολος Ριστάνης, διευθυντής, Παναγιώτα Γκρόπα.
• 2000–2001: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ιωάννα Κωστοπούλου, Θεόδωρος Σαργιώτης.
• 2001–2002: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Ηλίας Παπαθανασίου και Χρυσόστομος Κωστόπουλος.
• 2002–2003: Βασίλειος Νιαβής, διευθυντής, Αθανασία Γιαννοπούλου, Ιωάννα Κωστοπούλου και Μαρία Σκουλούδη.
• 2003–2004: Στον πίνακα αναφέρονται εκπαιδευτικοί, μεταξύ των οποίων η Αθανασία Γιαννοπούλου. Η πλήρης σύνθεση του προσωπικού χρειάζεται προσεκτική αντιπαραβολή με το πρωτότυπο.
• 2004–2005 έως 2010–2011: Λεωνίδας Τσανταρλιώτης, διευθυντής, με εκπαιδευτικούς που μεταβάλλονται ανά σχολικό έτος.

Στα τελευταία σχολικά έτη καταγράφονται επίσης τα ονόματα του Γιώργου Δημητρίου, της Χρυσούλας Μπουζιούκα, της Μαρίας Οικονόμου, του Γιώργου Χατζηκυριάκου της Τσιακμάκη Βαΐας και της Αθηνάς Ρόμπου, σύμφωνα με τις αντίστοιχες εγγραφές του πίνακα. Η ακριβής αντιστοίχιση κάθε ονόματος με το σχολικό έτος πρέπει να διατηρείται όπως εμφανίζεται στο πρωτότυπο αρχειακό τεκμήριο.

Η παραπάνω καταγραφή αναδεικνύει τη διαδοχή εκπαιδευτικών και διευθυντών που υπηρέτησαν στο σχολείο για σχεδόν έναν αιώνα. Παράλληλα, φανερώνει τη σταδιακή μεταβολή της στελέχωσης της σχολικής μονάδας και τη συμβολή πολλών ανθρώπων στην εκπαιδευτική ζωή της Κρηνίτσας.

5. Από το μονοθέσιο στο διθέσιο και το τριθέσιο σχολείο

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνοδεύουν την ιστορική καταγραφή, το σχολείο λειτούργησε ως μονοθέσιο από το 1915 έως το 1965. Η αναφορά αυτή αφορά τον οργανικό χαρακτήρα της σχολικής μονάδας και πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με τις περιόδους κατά τις οποίες το σχολείο δεν λειτουργούσε.

Κατά τη λειτουργία ενός μονοθέσιου σχολείου, ένας εκπαιδευτικός αναλάμβανε τη διδασκαλία μαθητών/τριών διαφορετικών τάξεων. Αυτό απαιτούσε ιδιαίτερη οργάνωση του διδακτικού χρόνου, καθώς οι μαθητές/τριες εργάζονταν σε διαφορετικά επίπεδα και συχνά έπρεπε να εναλλάσσουν την άμεση διδασκαλία με την ατομική εργασία.

Η μετάβαση στο διθέσιο σχολείο τοποθετείται στο σχολικό έτος 1965–1966. Η αλλαγή αυτή επέτρεψε την κατανομή του διδακτικού έργου σε περισσότερους εκπαιδευτικούς και συνδέεται με τις ανάγκες της σχολικής μονάδας κατά την περίοδο εκείνη.

Οι διαθέσιμες πληροφορίες αναφέρουν ότι το σχολείο λειτούργησε ως διθέσιο έως περίπου το 2000 και αργότερα ως τριθέσιο. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στις ευρύτερες αλλαγές της εκπαίδευσης στην ελληνική ύπαιθρο. Ο αριθμός των μαθητών/τριών, οι εκπαιδευτικές ανάγκες και οι δυνατότητες στελέχωσης επηρέαζαν τη λειτουργία των μικρών σχολικών μονάδων και καθόριζαν τον τρόπο οργάνωσης της διδασκαλίας.

6. Η καθημερινή σχολική ζωή

Η καθημερινότητα των μαθητών/τριών της Κρηνίτσας διαμορφωνόταν από τη σχολική φοίτηση και τις ανάγκες της αγροτικής οικογένειας. Για πολλά παιδιά, η ημέρα δεν περιοριζόταν στα μαθήματα, καθώς συμμετείχαν παράλληλα σε οικιακές, γεωργικές ή κτηνοτροφικές εργασίες.

Οι μαθητές/τριες μάθαιναν να διαβάζουν, να γράφουν και να λογαριάζουν, ενώ παράλληλα εξοικειώνονταν με τους κανόνες της σχολικής ζωής, τη συνεργασία και την πειθαρχία. Η εμπειρία του σχολείου αποτελούσε σημαντικό στάδιο κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης σχέσεων μεταξύ των παιδιών.

Σύμφωνα με τις προφορικές αναμνήσεις, παλαιότερα οι μαθητές/τριες μετέφεραν τα σχολικά τους είδη σε υφαντούς τρουβάδες. Κατά τη δεκαετία του 1970, οτρουβάς άρχισε να αντικαθίσταται από τη σχολική τσάντα. Η αλλαγή αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των μικρών μεταβολών στην καθημερινή ζωή που αποτυπώνουν ευρύτερες κοινωνικές και υλικές αλλαγές.

Η σχέση των μαθητών/τριών με τους εκπαιδευτικούς είχε ιδιαίτερη σημασία σε μια μικρή κοινότητα. Ο δάσκαλος δεν ήταν μόνο ο φορέας της γνώσης, αλλά και πρόσωπο με σημαντική παρουσία στην κοινωνική ζωή του χωριού. Οι αναμνήσεις από τους εκπαιδευτικούς, τις μεθόδους διδασκαλίας και τη σχολική καθημερινότητα αποτελούν πολύτιμο υλικό για την ιστορία της τοπικής εκπαίδευσης. Η ατμόσφαιρα και ο τρόπος παράδοσης των μαθημάτων μέσα στην τάξη του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας τη δεκαετία του 1970 διέφεραν ριζικά από τη σημερινή πραγματικότητα. Ήταν μια εποχή έντονης δασκαλοκεντρικής εκπαίδευσης, όπου ο λόγος του δασκάλου ήταν νόμος και η πειθαρχία το απόλυτο ζητούμενο.

Η καθημερινότητα μέσα στην τάξη διαμορφωνόταν από τα εξής στοιχεία:

Η Διαρρύθμιση της Τάξης και τα «Θρανία»: Τα ξύλινα θρανία: Οι μαθητές κάθονταν σε βαριά, ξύλινα διθέσια ή τριθέσια θρανία, τα οποία ήταν ενσωματωμένα με το κάθισμά τους. Στο πάνω μέρος είχαν μια ειδική σχισμή για να τοποθετούν τα μολύβια τους και μια στρογγυλή υποδοχή (απομεινάρι παλαιότερων εποχών) για το μελανοδοχείο. (Στο Μουσείο Παιδείας μπορεί ο επισκέπτης να δει δυο τέτοια ξύλινα θρανία/

• Ο Μαυροπίνακας και η Κιμωλία: Στο κέντρο της αίθουσας δέσποζε ο μεγάλος ξύλινος μαυροπίνακας. Ο δάσκαλος έγραφε με λευκές ή χρωματιστές κιμωλίες και το σβήσιμο γινόταν με τον κλασικό σπόγγο, ο οποίος συχνά άφηνε σύννεφα σκόνης στην τάξη. Το να «σβήσει ένας μαθητής τον πίνακα» θεωρούνταν μικρό προνόμιο ή επιβράβευση.

Η Διδασκαλία και τα Μαθήματα

• Αποστήθιση και «Παπαγαλία»: Το μάθημα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αποστήθιση. Στην Ιστορία και τα Θρησκευτικά, οι μαθητές/τριες έπρεπε να μάθουν το κείμενο σχεδόν λέξη προς λέξη. Στη Γλώσσα (που τότε βρισκόταν στη μεταβατική φάση από την Καθαρεύουσα στη Δημοτική), δινόταν τεράστια έμφαση στην ορθογραφία και τη γραμματική (με την αποστήθιση των κανόνων των πνευμάτων και των τόνων -οξείες, βαρείες, περισπωμένες).
• Η Αριθμητική και η «Προπαίδεια»: Στα Μαθηματικά, η εκμάθηση της προπαίδειας γινόταν ρυθμικά και ομαδικά. Όλη η τάξη μαζί επαναλάμβανε δυνατά: «Μία φορά το ένα, ένα… δύο φορές το δύο, τέσσερα…». Όποιος μπερδευόταν, ερχόταν αντιμέτωπος με την αυστηρότητα του δασκάλου.
• Η «Ορθοστασία» κατά την απάντηση: Όταν ο δάσκαλος φώναζε το όνομα ενός/μιας μαθητή/τριας για να εξεταστεί ή να απαντήσει σε μια ερώτηση, ο/η μαθητής/τρια όφειλε να σηκωθεί αμέσως όρθιος/α δίπλα στο θρανίο του, με τα χέρια πίσω στην πλάτη, και να απαντήσει με σοβαρότητα.
• Η Αυστηρή Πειθαρχία και οι Τιμωρίες:Η πειθαρχία ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος της σχολικής ζωής. Η φράση των γονέων προς τον δάσκαλο «το κρέας δικό σου και τα κόκκαλα δικά μας» αντανακλούσε την απόλυτη ελευθερία που είχε ο εκπαιδευτικός να επιβάλλει την τάξη.
• Η ξύλινη βέργα (χάρακας): Ο δάσκαλος κρατούσε συχνά μια ξύλινη βέργα ή έναν μεγάλο χάρακα. Η κλασική τιμωρία για τους απρόσεκτους ή τους αδιάβαστους ήταν οι «ξυλιές» στις παλάμες των χεριών.
• Η «Όρθια» τιμωρία στη γωνία: Μια άλλη συνηθισμένη ποινή για όσους/ες μιλούσαν κατά τη διάρκεια του μαθήματος ήταν να απομονώνονται όρθιοι/ες στη γωνία της τάξης, κοιτάζοντας τον τοίχο, για ολόκληρη τη διδακτική ώρα.
• Η Γραφή («Καψόνι»): Ο δάσκαλος έβαζε τους/τις μαθητές/τριες που υπέπιπταν σε ορθογραφικά λάθη ή έδειχναν απειθαρχία να γράψουν 50 ή 100 φορές στο τετράδιο μια φράση (π.χ. «Δεν θα ξαναμιλήσω την ώρα του μαθήματος» ή την ίδια τη λέξη που έγραψαν λάθος).
• Η Θέρμανση το Χειμώνα: Καθώς η Κρηνίτσα βρίσκεται στον θεσσαλικό κάμπο όπου οι χειμώνες ήταν και είναι πολύ κρύοι, η θέρμανση της τάξης αποτελούσε ξεχωριστή ιεροτελεστία.Στο κέντρο της αίθουσας υπήρχε μια ξυλόσομπα ή σάμπα πετρελαίου.Συχνά, τις πρώτες πρωινές ώρες, οι μαθητές/τριες βοηθούσαν στο κουβάλημα των ξύλων από την αποθήκη του σχολείου που βρισκόταν κάτω από την αίθουσα για να ανάψει η σόμπα, ενώ τα θρανία που βρίσκονταν πιο κοντά σε αυτή θεωρούνταν τα «προνομιακά» κατά τους παγωμένους μήνες.

7. Η βιωματική μάθηση και η γνώση της φύσης – Η σχολική αυλή και οι κοινές δραστηριότητες

Η σχολική ζωή εκτεινόταν πέρα από την αίθουσα διδασκαλίας. Η αυλή αποτελούσε χώρο παιχνιδιού, κοινωνικής συναναστροφής και κοινών δραστηριοτήτων. Ο σχολικός χώρος συνδεόταν επίσης με την εξοικείωση των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον και με την αξία της φροντίδας των κοινόχρηστων χώρων.

Οι αναμνήσεις από τη φροντίδα της αυλής και του σχολικού κήπου αποτυπώνουν πλευρές της καθημερινής ζωής που συχνά δεν καταγράφονται στα επίσημα σχολικά έγγραφα. Για τα παιδιά μιας αγροτικής κοινότητας, η ενασχόληση με τη γη αποτελούσε γνώριμη εμπειρία και συνδεόταν με τον τρόπο ζωής των οικογενειών τους.

Η διδασκαλία στο Δημοτικό Σχολείο της Κρηνίτσας δεν περιοριζόταν πάντοτε στις γνώσεις των σχολικών βιβλίων. Ο δάσκαλος μετέφερε στα παιδιά γνώσεις άμεσα συνδεδεμένες με τη φύση και την καθημερινή ζωή του τόπου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούσε η γνωριμία τους με τα βότανα και τις παραδοσιακές χρήσεις τους. Τα παιδιά μάθαιναν, για παράδειγμα, ότι το χαμομήλι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως αφέψημα, ενώ ο δάσκαλος τούς έδειχνε πώς να εντοπίζουν τα φυτά και να συλλέγουν προσεκτικά τα μικρά άνθη τους. Η συλλογή του χαμομηλιού είχε, μάλιστα, και μια πρακτική διάσταση: από αυτήν ο δάσκαλος εξασφάλιζε την ποσότητα χαμομηλιού που χρειαζόταν για ολόκληρη τη χρονιά.

Έτσι, μέσα από μια απλή δραστηριότητα, τα παιδιά εξοικειώνονταν με τον φυσικό πλούτο της περιοχής, μάθαιναν να παρατηρούν το περιβάλλον και γνώριζαν παραδοσιακές πρακτικές που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά. Η ανάμνηση αυτή φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της σχολικής ζωής: το σχολείο λειτουργούσε όχι μόνο ως χώρος μετάδοσης γνώσεων, αλλά και ως πεδίο βιωματικής μάθησης, όπου η φύση γινόταν αντικείμενο παρατήρησης, εμπειρίας και καθημερινής γνώσης.

Η καταγραφή αυτών των δραστηριοτήτων συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας για το σχολείο, καθώς αναδεικνύει τόσο το εκπαιδευτικό όσο και το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγάλωναν οι μαθητές.

8. Η σχολική σίτιση

Στις πληροφορίες που έχουν συγκεντρωθεί για την ιστορία του σχολείου αναφέρεται η έναρξη προγράμματος σχολικής σίτισης το 1964. Η χρονολογία αυτή χρειάζεται να διασταυρωθεί με τα σχετικά σχολικά ή διοικητικά έγγραφα, ώστε να επιβεβαιωθούν οι λεπτομέρειες της εφαρμογής του προγράμματος.Η σχολική σίτιση είχε ιδιαίτερη σημασία σε κοινότητες όπου οι οικογένειες αντιμετώπιζαν οικονομικές δυσκολίες. Η παροχή γεύματος στο σχολείο μπορούσε να στηρίξει τις ανάγκες των μαθητών/τριών και να ενισχύσει τον κοινωνικό ρόλο της σχολικής μονάδας.

Σύμφωνα με το γενικότερο πλαίσιο της εποχής, το σχολείο της Κρηνίτσας εφάρμοζε το πρωινό συσσίτιο. Οι μαθητές/τριες συγκεντρώνονταν για να λάβουν το ζεστό γάλα (από σκόνη)  με κακάο μαζί με το καθιερωμένο κομμάτι κίτρινου τυριού. Τα παιδιά έπρεπε να έχουν μαζί τους το δικό τους κύπελλο και την καραβάνα που ήταν τα δύο πιο εμβληματικά αντικείμενα της σχολικής σίτισης εκείνης της εποχής.

Η καραβάνα ήταν ένα βαθύ, συνήθως αλουμινένιο ή εμαγιέ σκεύος, οβάλ ή στρογγυλό, που έκλεινε με καπάκι. Ήταν από αλουμίνιο γιατί ήταν  ελαφρύ για να το μεταφέρουν τα παιδιά σε μια άλλη τσάντα πλαστική πλεκτή , δεν έσπαγε αν έπεφτε κάτω στην πέτρινη αυλή και καθαριζόταν εύκολα.

• Το μεσημεριανό: Στα σχολεία που λειτουργούσαν ως ολοήμερα ή πρόσφεραν μεσημεριανό φαγητό (ειδικά τις περιόδους που το κράτος ή οι τοπικές κοινότητες μοίραζαν ζεστό φαγητό όπως φασολάδα, φακές, πιλάφι ή βραστό κρέας), οι μαθητές/τριες σχημάτιζαν σειρά μπροστά από τα μεγάλα καζάνια. Η υπεύθυνος ήταν η Ευαγγελία Λυμίτσιου και ο δάσκαλος που τους έβαζε στη σειρά για να περάσουν να πάρουν τη μερίδα με μια μεγάλη κουτάλα απευθείας μέσα στην προσωπική τους καραβάνα ενώ όσο προχωρούσε η δεκαετία και βελτιώνονταν οι οικονομικές συνθήκες στο χωριό, το συσσίτιο ατόνησε και οι μαθητές/τριες έπαιρναν πλέον το κολατσιό τους έτοιμο από το σπίτι.
• Μετά το τέλος του φαγητού, υπήρχε άλλη μια καθημερινή διαδικασία. Οι μαθητές πήγαιναν στη βρύση της σχολικής αυλής για να πλύνουν μόνοι τους την καραβάνα, το κύπελλο και το κουτάλι τους με κρύο νερό, πριν τα ξαναβάλουν στη σάκα τους για να τα πάρουν πίσω στο σπίτι.

Αυτά τα σκεύη έγιναν το σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς μαθητών/τριών, που μεγάλωσε με τις γεύσεις και τις μυρωδιές του σχολικού συσσιτίου της δεκαετίας του ’70.

9. Η εκπαίδευση των κοριτσιών και οι κοινωνικές συνθήκες

Η ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας συνδέεται με τις κοινωνικές αντιλήψεις για την εκπαίδευση των κοριτσιών και με τις υποχρεώσεις που επιβάρυναν τα παιδιά στις αγροτικές οικογένειες. Η φοίτηση δεν ήταν πάντοτε εύκολη, καθώς η ανάγκη συμμετοχής στις εργασίες του σπιτιού και της υπαίθρου επηρέαζε την εκπαιδευτική πορεία πολλών μαθητών.

Χαρακτηριστική είναι η προφορική μαρτυρία της μητέρας μου, η οποία γεννήθηκε το 1933. Αναφερόμενη στη σχέση της με τη μόρφωση, θυμάται ότι «τα έπαιρνα τα γράμματα», επισημαίνοντας παράλληλα τις υποχρεώσεις που περιόριζαν τις δυνατότητές της. Η συμμετοχή στις εργασίες του καπνού, στον θερισμό και στη φροντίδα των προβάτων αποτελούσε μέρος της καθημερινότητάς της.

Η μαρτυρία αυτή αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στις μαθησιακές δυνατότητες ενός παιδιού και στις πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούσε να συνεχίσει τη μόρφωσή του. Η οικογενειακή εργασία και οι οικονομικές ανάγκες συχνά επηρέαζαν τις εκπαιδευτικές επιλογές, ιδίως σε αγροτικές κοινωνίες.

Οι υποχρεώσεις των κοριτσιών συνδέονταν επίσης με παραδοσιακές αντιλήψεις για τον γυναικείο ρόλο. Η συμμετοχή στις οικιακές εργασίες, η φροντίδα μικρότερων παιδιών και η εργασία στην αγροτική παραγωγή μπορούσαν να περιορίσουν τον χρόνο που ήταν διαθέσιμος για μελέτη και σχολική φοίτηση.

Η προσωπική μαρτυρία δεν αντιπροσωπεύει αυτομάτως την εμπειρία όλων των κοριτσιών της Κρηνίτσας. Αποτελεί, ωστόσο, πολύτιμη πηγή για την κατανόηση της καθημερινής ζωής και αποκτά μεγαλύτερη ερμηνευτική αξία όταν συνδυάζεται με αρχειακά στοιχεία και άλλες προφορικές μαρτυρίες.

Η σχολική ζωή στο Δημοτικό Σχολείο Κρηνίτσας και στα υπόλοιπα σχολεία των Τρικάλων τη δεκαετία του 1970 σημαδεύτηκε από έθιμα, τελετουργίες και παραδόσεις που σήμερα φαντάζουν μακρινές, αλλά τότε αποτελούσαν τον πυρήνα της καθημερινότητας των παιδιών.

Οι πιο έντονες και χαρακτηριστικές στιγμές της σχολικής ζωής εκείνης της δεκαετίας περιλάμβαναν:

10. Οι Σχολικές Παραστάσεις & οι Εθνικές Εορτές (28η Οκτωβρίου & 25η Μαρτίου): Οι εθνικές γιορτές αποτελούσαν κορυφαία γεγονότα για την κοινωνία της Κρηνίτσας, καθώς όλο το χωριό συγκεντρωνόταν στο σχολείο για να καμαρώσει τα παιδιά.

• Τα ποιήματα και τα σκετς: Οι δάσκαλοι μοίραζαν «χαρτάκια» με ποιήματα εβδομάδες πριν. Τα παιδιά έκαναν πρόβες στην τάξη, και την ημέρα της γιορτής παρουσίαζαν θεατρικά σκετς με ιστορικό ή πατριωτικό περιεχόμενο.
• Η παρέλαση στο χωριό: Οι μαθητές παρήλαυναν στο προαύλιο του Ιερού Ναού των Ισαποστόλων Κων/νου και Ελένης . Τα κορίτσια φορούσαν τις ολοκαίνουργιες, καλοσιδερωμένες μπλε φούστες τους με λευκήμπλούζα και λευκή κορδέλα στα μαλλιά και τα αγόρια μπλε παντελόνια και λευκά πουκάμισα. Ο καλύτερος μαθητής είχε την ύψιστη τιμή να κρατάει την ελληνική σημαία ως σημαιοφόρος.
• Οι Γυμναστικές Επιδείξεις στο Τέλος της Χρονιάς: Τον Ιούνιο, πριν το κλείσιμο των σχολείων για το καλοκαίρι, διοργανώνονταν οι Γυμναστικές Επιδείξεις. Ήταν το επιστέγασμα της σχολικής χρονιάς και περιλάμβαναν:
• Ομαδικές ασκήσεις σουηδικής γυμναστικής: Όλοι οι μαθητές, ντυμένοι με αθλητικές στολές (συνήθως λευκά φανελάκια και λευκά σορτσάκια), εκτελούσαν συγχρονισμένες ασκήσεις στην αυλή υπό τα παραγγέλματα του δασκάλου.
• Παραδοσιακοί χοροί και αγωνίσματα: Τα παιδιά χόρευαν δημοτικούς χορούς, ενώ ακολουθούσαν αγωνίσματα στίβου (τρέξιμο, άλμα εις μήκος) αλλά και διασκεδαστικά παιχνίδια, όπως οι τσουβαλοδρομίες και οι αυγοδρομίες (όπου έπρεπε να τρέξουν κρατώντας ένα κουτάλι με ένα αυγό στο στόμα).
• Ο Υποχρεωτικός Εκκλησιασμός της Κυριακής:Τη δεκαετία του ’70, το σχολείο και η εκκλησία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα.Κάθε Κυριακή πρωί, οι μαθητές/τριες της Κρηνίτσας δεν κάθονταν στο σπίτι. Ήταν υποχρεωτικό να συγκεντρωθούν στο σχολείο και, με επικεφαλής τον δάσκαλο, να μεταβούν οργανωμένα σε παράταξη (γραμμή ανά δύο) στην εκκλησία του χωριού για τη Θεία Λειτουργία.Οι δάσκαλοι κρατούσαν απουσιολόγιο και έλεγχαν ποιοι/ες μαθητές/τριες έλειπαν, ενώ η συμπεριφορά των παιδιών μέσα στο ναό επηρέαζε ακόμη και τον βαθμό της διαγωγής τους.
• Οι Σχολικοί Περίπατοι στην Τρικαλινή Φύση: Οι εκδρομές δεν γίνονταν με λεωφορεία σε μακρινές πόλεις, όπως σήμερα, αλλά είχαν τον χαρακτήρα του σχολικού περιπάτου (πεζοπορία).Όλο το σχολείο ξεκινούσε με τα πόδια για κάποιο κοντινό εξωκλήσι, ένα ξέφωτο, ή μια καταπράσινη πλαγιά κοντά στο χωριό.Τα παιδιά μετέφεραν το φαγητό τους (ψωμί, τυρί, κεφτεδάκια ή αυγά) σε πάνινους τρουβάδες ή μικρά σακίδια. Εκεί περνούσαν όλη την ημέρα παίζοντας ελεύθερα στη φύση παραδοσιακά παιχνίδια, όπως κρυφτό, κυνηγητό, τζαμί ή ποδόσφαιρο με αυτοσχέδιες μπάλες.
• Οι Καθημερινές Τελετουργίες: Προσευχή και Επιθεώρηση: Κάθε πρωί, η σχολική μέρα ξεκινούσε με το χτύπημα του χειροκίνητου κουδουνιού. Οι μαθητές/τριες σχημάτιζαν γραμμές ανά τάξη για την πρωινή προσευχή.
  Μετά την προσευχή, ο δάσκαλος περνούσε ανάμεσα από τις γραμμές για την καθιερωμένη επιθεώρηση καθαριότητας: έλεγχε αν τα χέρια και τα νύχια των παιδιών ήταν καθαρά, αν τα παπούτσια τους ήταν λασπωμένα, αν τα αγόρια ήταν κουρεμένα και αν τα κορίτσια είχαν χτενίσει καλά τα μαλλιά τους.
• Τα παιχνίδια στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας:τη δεκαετία του 1970 δεν χρειάζονταν ακριβά υλικά· βασίζονταν στην εφευρετικότητα, την κίνηση και την ομαδικότητα. Το χτύπημα του χειροκίνητου κουδουνιού για διάλειμμα σήμαινε αμέσως ξεσηκωμό, και η χωμάτινη παλιότερα αργότερα πέτρινη αυλή γέμιζε με φωνές.Τα παιδιά χωρίζονταν γρήγορα σε ομάδες και έπαιζαν μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά παιχνίδια της εποχής:
• Ομαδικά Παιχνίδια Κίνησης και Στρατηγικής. Αμπάριζα: Δύο ομάδες έστηναν τα «αμπάριζά» τους (τα οχυρά τους, που συνήθως ήταν δύο δέντρα ή δύο μεγάλες πέτρες στην αυλή). Στόχος ήταν να βγει ένας παίκτης, να κυνηγήσει τους αντιπάλους και να τους πιάσει αιχμαλώτους, ενώ η ομάδα του προσπαθούσε να τον καλύψει. Απαιτούσε μεγάλη ταχύτητα και στρατηγική.
• Κυνηγητό και Κρυφτό (Μάκρη): Τα κλασικά και αγαπημένα παιχνίδια όλων των γενεών. Στο κρυφτό, το παιδί που «τα φύλαγε» έκλεινε τα μάτια σε έναν τοίχο του σχολείου (τη «μάνα») και οι υπόλοιποι έτρεχαν να κρυφτούν πίσω από γωνίες, δέντρα ή τις τουαλέτες του σχολείου.
• Μακριά Γαϊδούρα: Ένα παιχνίδι κυρίως για τα μεγαλύτερα αγόρια. Ένα παιδί στεκόταν όρθιο ακουμπώντας στον τοίχο (ο «μάνα») και τα υπόλοιπα παιδιά της μίας ομάδας έσκυβαν πιάνοντας ο ένας τη μέση του άλλου, σχηματίζοντας τη «γαϊδούρα». Οι παίκτες της άλλης ομάδας έπαιρναν φόρα, πηδούσαν στην πλάτη τους και φώναζαν «Μακριά γαϊδούρα, πόσα δάχτυλα;».
• Παιχνίδια με Μικρά Αντικείμενα και Αυτοσχέδια Υλικά.Τζαμί: Έστηναν 6-7 πλακωτές πέτρες (κεραμίδια) τη μία πάνω στην άλλη, σχηματίζοντας έναν μικρό πύργο. Μια ομάδα πετούσε μια πάνινη ή λαστιχένια μπάλα για να γκρεμίσει τον πύργο. Μόλις τον έριχναν, έτρεχαν να κρυφτούν, ενώ η άλλη ομάδα προσπαθούσε να τους «κάψει» με την μπάλα πριν προλάβουν να ξαναχτίσουν το «τζαμί».Αμάδες / Πεντόβολα: Πολύ δημοφιλές παιχνίδι, ειδικά ανάμεσα στα κορίτσια. Μάζευαν πέντε στρογγυλές, λείες πέτρες από το έδαφος. Πετούσαν τη μία πέτρα στον αέρα και, μέχρι να την ξαναπιάσουν, έπρεπε να μαζέψουν τις υπόλοιπες από το χώμα, περνώντας από διάφορες δύσκολες «πίστες».Βώλοι (Γκαζιές): Τα αγόρια άνοιγαν μια μικρή γούβα στο χώμα της αυλής. Στόχος ήταν να σημαδέψουν με τον δικό τους γυάλινο ή πήλινο βώλο τους βώλους των αντιπάλων για να τους σπρώξουν μέσα στη γούβα ή να τους κερδίσουν.
• Παιχνίδια με Σχοινί και Λάστιχο. Το Λάστιχο: Δύο κορίτσια περνούσαν ένα μακρύ λάστιχο ραπτικής γύρω από τα πόδια τους (στους αστραγάλους, μετά στα γόνατα και μετά στη μέση, ανεβαίνοντας επίπεδο δυσκολίας). Το τρίτο κορίτσι έπρεπε να κάνει συγκεκριμένα επιδέξια άλματα πατώντας ή πηδώντας μέσα και έξω από το λάστιχο χωρίς να μπερδευτεί.Το Σχοινάκι: Δύο παιδιά κρατούσαν τις άκρες ενός μεγάλου σχοινιού και το γύριζαν ρυθμικά, ενώ ένα ή περισσότερα παιδιά πηδούσαν στη μέση τραγουδώντας διάφορα στιχάκια της εποχής.Τα παιχνίδια αυτά τελείωναν απότομα μόλις ακουγόταν ξανά το κουδούνι. Τα παιδιά, ιδρωμένα, γεμάτα σκόνες και λάσπες στα γόνατα, σχημάτιζαν πάλι γραμμές για να μπουν στην τάξη για το επόμενο μάθημα.

11. Το σχολείο ως φορέας κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής

Για πολλές γενιές κατοίκων, το σχολείο αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της κοινότητας. Στον χώρο του τα παιδιά απέκτησαν τις πρώτες οργανωμένες γνώσεις τους, δημιούργησαν φιλίες και μοιράστηκαν εμπειρίες που παρέμειναν στη μνήμη τους για ολόκληρη τη ζωή τους.Η σημασία του σχολείου δεν περιοριζόταν στη μετάδοση γνώσεων. Συνδεόταν με την κοινωνικοποίηση, την ανάπτυξη κοινών αναφορών και τη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας. Η σχολική εμπειρία έφερνε τα παιδιά σε επαφή με νέες ιδέες και τους προσέφερε εργαλεία για την κατανόηση του ευρύτερου κόσμου.

Η καταγραφή της ιστορίας των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των καθημερινών δραστηριοτήτων αποτελεί σημαντικό τρόπο διατήρησης αυτής της μνήμης. Οι φωτογραφίες, τα σχολικά τετράδια, τα βιβλία, τα έγγραφα και οι προσωπικές αφηγήσεις μπορούν να συμπληρώσουν την εικόνα που προσφέρουν τα επίσημα αρχεία.

 Η παύση της λειτουργίας του σχολείου: Το σχολικό έτος 2010–2011 αναφέρεται ως το τελευταίο έτος λειτουργίας του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας. Μετά την παύση της λειτουργίας του, οι μαθητές μεταφέρθηκαν στο Δημοτικό Σχολείο Παλαιοκάστρου.Το κλείσιμο του σχολείου σηματοδότησε το τέλος μιας μακράς περιόδου κατά την οποία το κτίριο αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας του χωριού. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορούσε μόνο την κατάργηση μιας εκπαιδευτικής μονάδας, αλλά και την απομάκρυνση ενός οικείου χώρου συνάντησης για τα παιδιά και τις οικογένειες.

Η παύση της λειτουργίας μικρών σχολικών μονάδων εντάσσεται σε ευρύτερες μεταβολές της οργάνωσης της εκπαίδευσης στην ελληνική ύπαιθρο. Παρά την παύση της εκπαιδευτικής του λειτουργίας, το κτίριο διατήρησε τη συμβολική του αξία για την κοινότητα. Για όσους/ες φοίτησαν σε αυτό, εξακολούθησε και εξακολουθεί να συνδέεται με τα μαθητικά χρόνια, τους εκπαιδευτικούς και τις προσωπικές ιστορίες των οικογενειών τους.

12. Η μετατροπή του σχολικού κτιρίου σε χώρο πολιτισμού

Μετά την παύση της σχολικής λειτουργίας, το παλιό κτίριο αξιοποιήθηκε ως χώρος πολιτιστικών δραστηριοτήτων και συνδέθηκε με τον Επιμορφωτικό και Πολιτιστικό Σύλλογο Κρηνίτσας (Ε.ΠΟ.Σ.).Στον χώρο δημιουργήθηκε Μουσείο Παιδείας και οργανώθηκε φωτογραφική έκθεση με θέμα «Νύφες της Κρηνίτσας». Παράλληλα, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε για πρόβες χορευτικών ομάδων και για πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Η νέα χρήση του σχολείου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης της εκπαιδευτικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη πολιτιστική ζωή. Το κτίριο διατηρεί τη μνήμη της προηγούμενης λειτουργίας του και ταυτόχρονα αποκτά νέο ρόλο ως χώρος πολιτιστικής δημιουργίας και μετάδοσης της τοπικής ιστορίας.

Το Μουσείο Παιδείας μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο συγκέντρωσης και παρουσίασης σχολικών εγγράφων, φωτογραφιών, αντικειμένων και προφορικών μαρτυριών. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία, η ιστορία του σχολείου μετατρέπεται από προσωπική ανάμνηση σε κοινό πολιτιστικό αγαθό.

Η έκθεση «Νύφες της Κρηνίτσας» αναδεικνύει διαφορετικές όψεις της κοινωνικής ιστορίας του χωριού. Οι φωτογραφίες γάμου μπορούν να φωτίσουν στοιχεία της ενδυμασίας, των οικογενειακών σχέσεων και των κοινωνικών εθίμων, συμπληρώνοντας την εικόνα που προσφέρει η ιστορία του σχολείου.

Η διατήρηση του κτιρίου και η συνέχιση της πολιτιστικής του αξιοποίησης αποτελούν σημαντικό μέσο προστασίας της τοπικής μνήμης. Ακριβής ημερομηνία παραχώρησης του χώρου και έναρξης των επιμέρους δραστηριοτήτων αποτελεί η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Τρικκαίων με αύξ. αριθμό 234/2/5/2014 από τα αρχεία του συλλόγου.

13. Οι ζημιές από την κακοκαιρία Daniel και η ανάγκη αποκατάστασης

Η κακοκαιρία Daniel προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές σε περιοχές της Θεσσαλίας. Στην περίπτωση του παλιού σχολείου της Κρηνίτσας, αναφέρονται ζημιές στον αύλειο χώρο και στον περιμετρικό τοίχο.

Η κατάσταση αυτή ανέδειξε την ανάγκη συντήρησης και αποκατάστασης του χώρου, ώστε να προστατευθεί το κτίριο και να συνεχιστεί με ασφάλεια η πολιτιστική αξιοποίησή του. Η προστασία του παλιού σχολείου αφορά όχι μόνο ένα κτίριο, αλλά και έναν χώρο που συνδέεται με τη συλλογική μνήμη της κοινότητας.

Η αποκατάσταση των ζημιών και η μέριμνα για τη συντήρηση του χώρου προϋποθέτουν συνεργασία με τις αρμόδιες δημοτικές υπηρεσίες και τους φορείς που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία του. Η διατήρηση του σχολείου αποτελεί επένδυση στη συνέχεια της τοπικής ιστορίας και στη δυνατότητα των νεότερων γενεών να γνωρίσουν την εκπαιδευτική κληρονομιά του τόπου τους.

14. Η σύνδεση με το ποίημα «Η Πατρίδα μας» του Γεωργίου Δροσίνη

Η ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας μπορεί να συνδεθεί με το ποίημα «Η Πατρίδα μας» του Γεωργίου Δροσίνη μέσα από την έννοια της πατρίδας ως βιωμένου τόπου, χώρου μνήμης και πεδίου διαμόρφωσης της προσωπικής και συλλογικής ταυτότητας.

Η πατρίδα δεν αποτελεί μόνο μια γεωγραφική περιοχή. Είναι ο τόπος των παιδικών χρόνων, της οικογένειας, της γλώσσας, των συνηθειών και των κοινών εμπειριών. Για όσους φοίτησαν στο σχολείο της Κρηνίτσας, το κτίριο, η αυλή, οι δάσκαλοι και οι συμμαθητές αποτελούν στοιχεία μιας κοινής βιωματικής κληρονομιάς.

Η σχολική ιστορία προσδίδει συγκεκριμένο περιεχόμενο σε αυτήν τη σχέση με τον τόπο. Συνδέει την εκπαίδευση με τις προσωπικές εμπειρίες, την οικογενειακή μνήμη και την ιστορική πορεία της κοινότητας.

Η λογοτεχνική αναφορά στον Δροσίνη μπορεί να λειτουργήσει ως ερμηνευτικό πλαίσιο για τη σχέση ανάμεσα στην εκπαίδευση, στον τόπο και στη συλλογική μνήμη. Η λογοτεχνία δεν υποκαθιστά την ιστορική τεκμηρίωση, αλλά προσφέρει έναν τρόπο να αναδειχθούν οι συναισθηματικές και πολιτισμικές διαστάσεις της εμπειρίας.

Η διατήρηση του παλιού σχολείου ως χώρου πολιτισμού επιτρέπει αυτή η μνήμη να μεταδοθεί στις νεότερες γενιές. Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο συνεχίζει να επιτελεί εκπαιδευτικό και πολιτιστικό ρόλο, ακόμη και μετά την παύση της αρχικής του λειτουργίας.

15. Συμπεράσματα

Η ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας Τρικάλων αποτελεί σημαντική μαρτυρία για την εξέλιξη της εκπαίδευσης στην ελληνική ύπαιθρο κατά τον 20ό αιώνα. Από την ίδρυσή του το 1915 έως την παύση της λειτουργίας του κατά το σχολικό έτος 2010–2011, το σχολείο συνδέθηκε με τις κοινωνικές μεταβολές, τις οικονομικές δυσκολίες και τις εκπαιδευτικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.

Η αρχειακή καταγραφή των εκπαιδευτικών αναδεικνύει τη διαδοχή πολλών δασκάλων και διευθυντών που υπηρέτησαν στο σχολείο. Ιδιαίτερη θέση κατέχει η μακρόχρονη παρουσία της Πηγής Τασούλη, ενώ η καταγραφή των επόμενων εκπαιδευτικών επιτρέπει την ανασύνθεση της υπηρεσιακής ιστορίας της σχολικής μονάδας με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Η μετάβαση από το μονοθέσιο στο διθέσιο και αργότερα στο τριθέσιο σχολείο, η καθημερινότητα των μαθητών και η σχέση της σχολικής φοίτησης με τις αγροτικές εργασίες αποτυπώνουν τις αλλαγές στην οργάνωση της εκπαίδευσης και στην κοινωνική ζωή του χωριού. Παράλληλα, οι προφορικές μαρτυρίες αναδεικνύουν πτυχές που συχνά δεν καταγράφονται στα επίσημα έγγραφα, όπως οι δυσκολίες συνέχισης της εκπαίδευσης και οι υποχρεώσεις των παιδιών μέσα στην οικογένεια.

Η μαρτυρία της μητέρας μου, Αντιγόνης Κόκκαλη, γεννημένης το 1933, φωτίζει τη σχέση ανάμεσα στην επιθυμία για μόρφωση και στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της αγροτικής ζωής. Η προσωπική αυτή εμπειρία αποκτά ευρύτερη ιστορική σημασία όταν συνδυάζεται με την αρχειακή τεκμηρίωση και άλλες προφορικές μαρτυρίες.

Η παύση της λειτουργίας του σχολείου δεν εξαφάνισε τη σημασία του για την κοινότητα. Η αξιοποίηση του κτιρίου για το Μουσείο Παιδείας, τη φωτογραφική έκθεση «Νύφες της Κρηνίτσας» και τις πολιτιστικές δραστηριότητες του Ε.ΠΟ.Σ. προσφέρει τη δυνατότητα διατήρησης και μετάδοσης της τοπικής ιστορίας.

Η ιστορική καταγραφή του σχολείου αποτελεί πράξη τεκμηρίωσης και πολιτιστικής προστασίας. Η συνδυασμένη αξιοποίηση αρχειακών πηγών, φωτογραφιών, σχολικών αντικειμένων και προφορικών μαρτυριών μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός πληρέστερου αρχείου για την εκπαιδευτική και κοινωνική ιστορία της Κρηνίτσας.

Το παλιό Δημοτικό Σχολείο εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους κατοίκους. Η διατήρησή του δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και τη δυνατότητα των νεότερων γενεών να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου τους και να κατανοήσουν πώς η εκπαίδευση, η εργασία, η οικογένεια και η συλλογική μνήμη συνέβαλαν στη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας.

Πηγές και τεκμηρίωση

1. Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Τρικάλων: Αρχειακός πίνακας με τη διαδοχή των εκπαιδευτικών του Δημοτικού Σχολείου Κρηνίτσας, από το σχολικό έτος 1915–1916 έως το 2010–2011, ο οποίος παραχωρήθηκε από τον προϊστάμενο κ. Χρήστο Καπράλο.
2. Προφορικές μαρτυρίες πρώην μαθητών/τριών, εκπαιδευτικών και κατοίκων της Κρηνίτσας.
3. Οικογενειακές αναμνήσεις και φωτογραφικό υλικό σχετικό με τη σχολική ζωή.
4. Αρχεία και πρακτικά του Επιμορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Κρηνίτσας (Ε.ΠΟ.Σ.) σχετικά με τη μεταγενέστερη αξιοποίηση του σχολικού κτιρίου.