Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής, μιας περιόδου νηστείας, περισυλλογής και πνευματικής προετοιμασίας για το Πάσχα. Κεντρικό στοιχείο του σαρακοστιανού τραπεζιού είναι η λαγάνα, το παραδοσιακό άζυμο ψωμί, που ξεχωρίζει για τη μοναδική του απλότητα και τη γευστική του αξία.
Η λαγάνα παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, συμβολίζοντας την απλότητα και την εγκράτεια που χαρακτηρίζουν τη Σαρακοστή. Είναι ένα είδος ψωμιού που το τρώμε αποκλειστικά ανήμερα της Καθαράς Δευτέρας και την πρώτη εβδομάδα της Σαρακοστής αν και πολλοί φούρνοι την φτιάχνουν καθόλη τη διάρκεια της σαρακοστιανής νηστείας ενώ εσχάτως την εμπλουτίζουν και με εξτρά υλικά όπως ντομάτα, ρίγανη, πιπεριές, κρεμμύδι.
Καθαρά Δευτέρα: Η ιστορία της λαγάνας και ο συμβολισμός του εθίμου
Το δημοφιλές αρτοσκεύασμα της Καθαράς Δευτέρας είναι ένα ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής και γαστρονομικής μας κληρονομιάς, με ρίζες που φτάνουν βαθιά στην αρχαιότητα. Η ιστορία της λαγάνας ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα, όπου ήταν γνωστή ως «λάγανον». Πρόκειται για ένα είδος πλατιού ψωμιού, που ψηνόταν σε πέτρινους φούρνους και συνδεόταν με τελετουργικές πρακτικές. Στην αρχαιότητα συμβόλιζε την ευλογία, την αφθονία και την καλοτυχία, ενώ συχνά προσφερόταν σε θεότητες ή σε τελετές προς τιμήν των νεκρών. Με την πάροδο των αιώνων, το λάγανον εξελίχθηκε στη σημερινή λαγάνα, διατηρώντας όμως τον συμβολικό της χαρακτήρα.
Σήμερα κατέχει κεντρική θέση στο σαρακοστιανό τραπέζι αποτελώντας το ψωμί που σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια περίοδο εγκράτειας και πνευματικής προετοιμασίας. Το επίπεδο σχήμα της, το σουσάμι που συχνά καλύπτει την επιφάνειά της και η χαρακτηριστική της υφή την κάνουν άμεσα αναγνωρίσιμη. Περισσότερο όμως από τη γεύση της, είναι ο συμβολισμός της που τη διατηρεί ζωντανή μέσα στον χρόνο. Είναι ένα είδος ψωμιού που ενώνει οικογένειες γύρω από το τραπέζι και συνδέει τις σύγχρονες γενιές με τους προγόνους τους. Η παρασκευή της λαγάνας είναι μια διαδικασία απλή αλλά ουσιαστική. Η κλασική συνταγή περιλαμβάνει αλεύρι, μαγιά, αλάτι, νερό και ελαιόλαδο. Το ζύμωμα, το φούσκωμα της ζύμης και το ψήσιμο στον φούρνο χαρίζουν ένα ψωμί με τραγανή κόρα και αφράτη ψίχα.
